Trong những năm gần đây, drone xuất hiện ngày càng nhiều trong nông nghiệp, khảo sát, giám sát, logistics và nhiều hoạt động khác. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn kinh tế tầm thấp qua những chiếc drone thì vẫn chưa đủ.

Điều đang thay đổi thực sự là cách con người khai thác không gian bay ở độ cao thấp. Từ một phương tiện thực hiện nhiệm vụ đơn lẻ, drone đang dần được kết nối với phần mềm, dữ liệu, AI, hệ thống điều khiển và hạ tầng quản lý. Khi nhiều thành phần cùng tham gia, một hệ sinh thái kinh tế mới bắt đầu hình thành.

Vậy kinh tế tầm thấp sẽ phát triển theo hướng nào trong thời gian tới?

Drone sẽ không còn là trung tâm duy nhất

Drone hiện là phương tiện dễ nhận thấy nhất của kinh tế tầm thấp, nhưng hệ sinh thái này không chỉ giới hạn ở UAV.

Trong tương lai, không gian tầm thấp có thể có sự tham gia của nhiều loại phương tiện với kích thước, khả năng mang tải và cách vận hành khác nhau. Drone nhỏ có thể phục vụ khảo sát hoặc giám sát; các UAV chuyên dụng có thể đảm nhiệm vận chuyển, nông nghiệp hay kiểm tra hạ tầng; trong khi những phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng như eVTOL có thể hướng tới những hình thức vận tải mới.

Như vậy, xu hướng phát triển đầu tiên có thể nhìn thấy là sự đa dạng hóa phương tiện bay. Drone là điểm khởi đầu, nhưng không phải toàn bộ kinh tế tầm thấp.

Giá trị sẽ chuyển dần từ thiết bị sang công nghệ

Một chiếc drone có thể được xem là phần dễ nhìn thấy nhất của hệ thống. Phía bên trong nó lại là hàng loạt công nghệ khác nhau: động cơ, pin, mạch điện, cảm biến, bộ điều khiển, hệ thống truyền dữ liệu, camera và phần mềm.

Khi yêu cầu vận hành tăng lên, các thành phần này cũng phải phát triển theo. Drone cần bay lâu hơn, định vị chính xác hơn, mang được tải trọng phù hợp và có khả năng hoạt động an toàn trong môi trường phức tạp.

Vì vậy, cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực này sẽ không chỉ nằm ở việc ai có nhiều drone hơn, mà còn ở khả năng thiết kế và làm chủ những công nghệ nằm bên trong phương tiện.

Đây cũng là lý do các chương trình phát triển UAV tại Việt Nam đang hướng tới nhiều công nghệ lõi như khung thân, động lực, năng lượng, điện – điện tử, điều khiển tự động, truyền dữ liệu, trạm điều khiển mặt đất và phần mềm tích hợp.

AI sẽ giúp phương tiện bay “thông minh” hơn

Nếu thế hệ drone đầu tiên chủ yếu thực hiện nhiệm vụ theo lệnh của người điều khiển, thì xu hướng tiếp theo là tăng mức độ tự động hóa.

Camera và cảm biến có thể thu thập dữ liệu trong quá trình bay. AI có thể hỗ trợ nhận dạng vật thể, phân tích hình ảnh, phát hiện bất thường hoặc hỗ trợ lựa chọn phương án hoạt động.

Điều này đặc biệt quan trọng khi drone được sử dụng ở quy mô lớn. Một hệ thống có hàng chục hay hàng trăm phương tiện không thể phụ thuộc hoàn toàn vào việc con người theo dõi từng thiết bị.

Khi đó, AI, cảm biến và dữ liệu sẽ trở thành một phần quan trọng của hệ thống bay, giúp phương tiện không chỉ thực hiện chuyển động mà còn có khả năng nhận biết và xử lý thông tin từ môi trường xung quanh.

Bầu trời tầm thấp sẽ cần một “hệ thống giao thông”

Trên mặt đất, số lượng phương tiện càng lớn thì nhu cầu quản lý giao thông càng cao. Không gian tầm thấp cũng có bài toán tương tự.

Khi nhiều UAV cùng hoạt động, hệ thống cần biết phương tiện nào đang bay, bay ở đâu, thực hiện chuyến bay nào và làm thế nào để các hoạt động có thể được phối hợp an toàn.

Đây là nơi UTM (UAS Traffic Management) – hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái trở nên quan trọng.

Tại Việt Nam, việc nghiên cứu và xây dựng hệ thống UTM quốc gia giai đoạn 2026–2030 đã được đưa vào chương trình phát triển công nghệ chiến lược, với mục tiêu thử nghiệm các giải pháp, quy trình, tiêu chuẩn và mô hình vận hành phục vụ hệ sinh thái kinh tế tầm thấp.

Có thể hình dung UTM như một lớp hạ tầng số giúp tổ chức hoạt động bay. Khi kinh tế tầm thấp phát triển, quản lý vùng trời sẽ trở thành một phần của chính hệ sinh thái kinh tế, chứ không còn là vấn đề riêng của từng chuyến bay.

Từ một chuyến bay đến cả một chuỗi dịch vụ

Một thay đổi quan trọng khác nằm ở mô hình kinh doanh. Thay vì khách hàng phải mua drone và tự vận hành, doanh nghiệp có thể cung cấp dịch vụ dựa trên drone. Khách hàng khi đó không mua một chiếc máy bay mà mua kết quả của một nhiệm vụ.

Ví dụ, một đơn vị nông nghiệp có thể thuê dịch vụ khảo sát hoặc phun thuốc thay vì đầu tư cả hệ thống thiết bị. Một công ty xây dựng có thể thuê dịch vụ bay để thu thập dữ liệu công trường. Một đơn vị quản lý hạ tầng có thể sử dụng dịch vụ kiểm tra đường dây, cầu hoặc các công trình ở những khu vực khó tiếp cận.

Mô hình này mở rộng thị trường theo một cách khác: giá trị không chỉ nằm ở sản xuất drone, mà còn nằm ở vận hành, bảo trì, xử lý dữ liệu và cung cấp giải pháp theo từng ngành.

Công nghệ tầm thấp sẽ đi sâu vào từng ngành

Khi công nghệ trưởng thành, drone sẽ ngày càng ít được nhìn như một thiết bị độc lập.

Trong nông nghiệp, drone có thể kết hợp với bản đồ số, dữ liệu cây trồng và phần mềm quản lý. Trong logistics, phương tiện bay có thể được kết nối với kho hàng và hệ thống vận chuyển mặt đất. Trong xây dựng, dữ liệu từ drone có thể trở thành một phần của quy trình khảo sát và quản lý công trình.

Tương tự, UAV có thể được ứng dụng trong môi trường, đô thị, năng lượng, y tế, cứu hộ và nhiều lĩnh vực khác. Định hướng phát triển UAV của Việt Nam đến năm 2030 cũng đã xác định nhiều nhóm ứng dụng như nông nghiệp, logistics, giám sát, đô thị, cứu hộ, công nghiệp, năng lượng, y tế, giáo dục và khoa học – công nghệ.

Điều này tạo ra một xu hướng đáng chú ý: kinh tế tầm thấp sẽ phát triển theo chiều sâu của từng ngành, thay vì chỉ phát triển theo số lượng phương tiện bay.

Hạ tầng trên mặt đất cũng phải phát triển theo

Không gian bay phát triển sẽ kéo theo nhu cầu về hạ tầng bên dưới.

Các phương tiện bay cần nơi cất hạ cánh, sạc hoặc thay pin, bảo trì và kết nối với trung tâm điều khiển. Những hệ thống này càng quan trọng khi drone được vận hành thường xuyên thay vì chỉ sử dụng cho những chuyến bay riêng lẻ.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, hạ tầng dữ liệu cũng đóng vai trò quan trọng. Dữ liệu chuyến bay, bản đồ, thông tin phương tiện và dữ liệu từ cảm biến cần được lưu trữ, xử lý và trao đổi giữa các hệ thống.

Vì vậy, kinh tế tầm thấp sẽ không chỉ tạo ra thị trường thiết bị bay, mà còn kéo theo nhu cầu về hạ tầng năng lượng, viễn thông, dữ liệu, phần mềm và các dịch vụ kỹ thuật.

Từ thử nghiệm nhỏ đến triển khai thực tế

Một công nghệ mới thường bắt đầu bằng những thử nghiệm có quy mô hạn chế trước khi được đưa vào sử dụng rộng rãi. Kinh tế tầm thấp cũng đang đi theo quá trình tương tự.

Tại Việt Nam, Điện Biên đã triển khai chương trình thử nghiệm có kiểm soát đối với các sản phẩm, dịch vụ sử dụng UAV để phát triển kinh tế tầm thấp. Chương trình dự kiến khoảng 6.000 chuyến bay đến hết tháng 5/2027, tập trung vào một số ứng dụng trong nông nghiệp và y tế, đồng thời xây dựng dữ liệu phục vụ quản lý và giám sát hoạt động bay.

Những mô hình thử nghiệm như vậy có ý nghĩa ở chỗ công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế. Qua đó, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể phát hiện những vấn đề liên quan đến thiết bị, quy trình vận hành, dữ liệu và an toàn trước khi mở rộng quy mô.

Hệ sinh thái sẽ quan trọng hơn một doanh nghiệp đơn lẻ

Một chiếc drone có thể được sản xuất bởi một doanh nghiệp, nhưng để một dịch vụ bay hoạt động hiệu quả cần nhiều thành phần khác nhau.

Nhà sản xuất cung cấp phương tiện. Doanh nghiệp điện tử cung cấp linh kiện và hệ thống điều khiển. Đơn vị phần mềm xây dựng nền tảng quản lý. Nhà mạng cung cấp kết nối. Đơn vị vận hành thực hiện nhiệm vụ. Các tổ chức nghiên cứu phát triển công nghệ mới. Trong khi đó, hệ thống quản lý và tiêu chuẩn tạo ra môi trường để các hoạt động này phối hợp với nhau.

Vì thế, một trong những xu hướng quan trọng nhất của kinh tế tầm thấp là sự hình thành chuỗi giá trị và hệ sinh thái nhiều bên.

Đây cũng là hướng được đề cập trong các trao đổi về phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam, với những nội dung như xây dựng hành lang pháp lý, phát triển R&D, đào tạo nhân lực, kết nối doanh nghiệp và hợp tác quốc tế.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn xây dựng nền móng

Những chuyển động gần đây cho thấy kinh tế tầm thấp tại Việt Nam đang dần chuyển từ khái niệm sang các chương trình nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển công nghệ cụ thể.

Mục tiêu phát triển UAV đến năm 2030 đặt ra yêu cầu làm chủ phần lớn công nghệ lõi và tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước. Song song với đó là các chương trình nghiên cứu UTM và những mô hình thử nghiệm ứng dụng UAV tại địa phương.

Điều này cho thấy giai đoạn tiếp theo sẽ không chỉ xoay quanh việc “đưa drone lên trời”. Vấn đề quan trọng hơn là xây dựng được công nghệ, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và mô hình vận hành để những chuyến bay đó thực sự tạo ra giá trị.

Kinh tế tầm thấp sẽ phát triển như thế nào?

Nếu nhìn từ hiện tại đến tương lai, có thể thấy kinh tế tầm thấp đang dịch chuyển qua nhiều lớp: từ drone → phương tiện bay đa dạng → hệ thống tự động → dữ liệu và AI → UTM → hạ tầng → dịch vụ → hệ sinh thái ngành. Mỗi bước phát triển lại mở thêm một lớp giá trị mới.

Vì vậy, tương lai của kinh tế tầm thấp không đơn giản là một bầu trời có nhiều drone hơn. Đó sẽ là một không gian nơi thiết bị bay, điện tử, cơ khí, phần mềm, AI, dữ liệu, viễn thông và hạ tầng cùng hoạt động như một hệ thống.

Và khi hệ thống đó phát triển đến quy mô lớn, không gian tầm thấp có thể trở thành một phần mới của nền kinh tế, bên cạnh những không gian sản xuất và hạ tầng truyền thống mà chúng ta đã quen thuộc.